Γιατί, τι, πότε, πώς;

Έχουν περάσει μόλις 20 μήνες από τον Μάιο του 2010 που υπογράψαμε το πρώτο Μνημόνιο και ήδη μάς φαίνεται αιώνας. Ας θυμηθούμε, λοιπόν, από πού ξεκινήσαμε, τι διανύσαμε, πού είμαστε σήμερα και τι μας περιμένει ακόμα.
Αρχίσαμε να ερμηνεύουμε το γιατί φτάσαμε ως εδώ: τη διεστραμμένη αντίληψη που επικράτησε στην κοινωνία από το 1981 για τη δουλειά και την αμοιβή της, τα δικαιώματα χωρίς υποχρεώσεις, την ανομία, τα άρρωστα πρότυπα που προβάλλονταν και ό,τι άλλο χαρακτήρισε την ελληνική κοινωνία στις τρεις αυτές δεκαετίες.
Σταδιακά αρχίσαμε να αναζητούμε το τι: τις θεραπευτικές λύσεις για να γίνουμε μια «κανονική» ευνομούμενη χώρα όπως οι άλλες χώρες της Ευρωζώνης. Τις περισσότερες λύσεις τις επέβαλλε το Μνημόνιο. Μερικές – πολύ λίγες- τις αποφασίσαμε μόνοι μας. Διαπιστώνουμε, όμως, ότι είτε με ευθύνη του απρόθυμου πολιτικού προσωπικού των κυβερνήσεων της διετίας του ΠΑΣΟΚ, είτε με ευθύνη των υποκειμένων των λύσεων (π.χ. ΑΕΙ), οι θεραπείες δεν εφαρμόζονται.
Το Μνημόνιο μάς όριζε σε μεγάλο βαθμό και το πότε: αυστηρά, προτεσταντικού τύπου χρονοδιαγράμματα προέβλεπαν το 2010 ότι εφόσον υλοποιούσαμε τους στόχους θα ήμασταν έτοιμοι για τις αγορές, αρχικά το 2012 (πόσο άτοπο ακούγεται αλήθεια αυτό σήμερα), έπειτα το 2015, αργότερα το 2020.
Σε αυτούς τους 20 μήνες, πολύ λίγο απασχόλησε τους γιατρούς της Τρόικας αλλά και τον μικρό κύκλο των ντόπιων σχολιαστών το πώς θα δεχτούμε τη θεραπεία: πώς θα πείσουμε τους εφοριακούς να μαζεύουν φόρους, τους δικαστικούς να δικάζουν γρήγορα, τους συνδικαλιστές να συζητούν έλλογα, την κοινωνία να καταλάβει τι της συνέβη και πόσο βαθειά έχει πάει η μετάσταση.
Τώρα, λίγο πριν την άνοιξη του 2012, βρισκόμαστε στη γνώριμη κατάσταση μετά από κάθε νέα συμφωνία. Πιθανότατα το Εurogroup θα προχωρήσει στη νέα δανειακή σύμβαση και στο PSI, θα υπάρξει ένα σύντομο διάστημα ευφορίας για να γιορτάσουμε το Πάσχα, κάπου εκεί θα γίνουν οι εκλογές για να αναδείξουμε τους νέους κυνικούς και απρόθυμους πολιτικούς -χωρίς ουσιαστικό διάλογο για το πώς των μεταρρυθμίσεων- και σε λίγους μήνες (;) η νέα κυβέρνηση θα ομολογήσει την ανικανότητα του κρατικού μηχανισμού να υλοποιήσει τα συμφωνημένα μέτρα και τις μεταρρυθμίσεις που προβλέπει το Μνημόνιο 2, ενώ, γύρω στο καλοκαίρι, θα βρεθούμε πάλι στην ίδια κατάσταση ανημπόριας. (Τα πρώτα σημάδια ήδη εμφανίστηκαν την 17η Φεβρουαρίου, σε σύσκεψη Τροϊκανών με παράγοντες των εφοριών: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_100027_19/02/2012_473160)
Υπάρχει εναλλακτικό σενάριο; Όσο δύσκολη κι αν είναι η κατάσταση μας, όσο κι αν είμαστε όλοι λίγο-πολύ κυριευμένοι από θλίψη, θυμό ή όποιο άλλο αρνητικό συναίσθημα, η ανθρώπινη φύση μας μάς σπρώχνει να αντιδράσουμε.
Το Μνημόνιο 2 θα πρέπει να το εφαρμόσουν η επόμενη και όλες οι επόμενες κυβερνήσεις. Είναι το κυβερνητικό πρόγραμμα της επταετίας –και για πρώτη φορά έχουμε ένα τόσο ξεκάθαρο και δεσμευτικό πρόγραμμα.
Το Μνημόνιο, όμως, δεν τα έχει όλα –και, κυρίως, δεν λέει πώς θα πετύχουμε όσα προβλέπει. Δεν λέει, λόγου χάριν, πώς πρέπει να αλλάξει ο φοροσυλλεκτικός μηχανισμός για να γίνει αποτελεσματικός ούτε πώς θα επιταχυνθεί η απόδοση δικαιοσύνης, ούτε πώς θα απλοποιηθεί η πολεοδομική νομοθεσία.
Αυτά είναι δουλειές δικές μας -του δικού μας πολιτικού προσωπικού, των νέων προσώπων (ή και των παλαιών που ανένηψαν), που θα πρέπει να βγουν μπροστά και να εξηγήσουν απλά, κατανοητά και με πειθώ, για να το καταλάβει κι ο τελευταίος πολίτης, γιατί φτάσαμε εδώ, τι πρέπει να κάνουμε και, κυρίως, πώς θα το κάνουμε (αντί να περιοριζόμαστε στο συνηθέστατο «αχ τι συνέβη σ’ εμάς τους δόλιους»).
Τον ελέφαντα τον τρως κομμάτι-κομμάτι, λέει μια παλιά παροιμία. Πέρα, λοιπόν, από το Μνημόνιο, ας βάλουμε και μόνοι μας κάποιους στόχους. Στόχους λίγους, αλλά σημαντικούς, που θα είναι δικοί μας, θα τους σχεδιάσουμε και θα τους παλέψουμε εμείς και, όταν τους πετύχουμε, θα έχουμε την αυτοπεποίθηση και τη γνώση να συνεχίσουμε με άλλους, πιο πολλούς και πιο σύνθετους.
Για προφανείς λόγους, δύο τομείς αποτελούν προτεραιότητα και απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση του Μνημονίου αλλά και για την πολυπόθητη ανάπτυξη:
-Η δικαιοσύνη (από τον Άρειο Πάγο, το Συμβούλιο Επικρατείας και το Ελεγκτικό Συνέδριο μέχρι το τελευταίο ειρηνοδικείο της Άνω Γουλινίτσας) να αναδιοργανωθεί με στόχο οι χρόνοι απόδοσής της να φτάσουν τους καλύτερους ευρωπαϊκούς μέσους όρους και η λειτουργία της να τιμά και τους πολίτες και τους δικαστές. Το Μνημόνιο 2 στο Άρθρο 4.5 περιγράφει με μεγάλη λεπτομέρεια τι πρέπει να γίνει (βλ. http://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/bcc26661-143b-4f2d-8916-0e0e66ba4c50/e-daneio-7.pdf). Το πώς αυτό θα γίνει απαιτεί ένα συνεκτικό σχέδιο από μηδενική βάση, το οποίο θα διατηρεί μόνον όσα χρειάζεται από το παρελθόν, θα εκπονηθεί από Έλληνες εμπειρογνώμονες, θα ανοίξει τις πύλες των δικαστηρίων στη νέα τεχνολογία, θα λάβει υπόψη του όλες εκείνες τις παραμέτρους που επηρεάζουν την λειτουργία της δικαιοσύνης: νομοθετικές, οργανωτικές, θέματα υποδομών, κατάρτισης του προσωπικού, κλάδων που συμμετέχουν (δικηγόροι) κλπ. Το δικαστικό σώμα θα χρειαστεί πρώτα να προσαρμοστεί στο νέο περιβάλλον και να κατακτήσει επάξια τη θέση του στην κοινωνία κι έπειτα να διεκδικήσει τις αμοιβές που δικαιούται. Την ώρα που όλη η κοινωνία υφίσταται επώδυνα την κρίση, δεν είναι η στιγμή για λευκή απεργία και επικλήσεις σε «συνταγματικές προβλέψεις» για τις αμοιβές του, (βλ http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_100049_18/02/2012_472993), όταν μάλιστα έχει στο παθητικό του τη σκανδαλώδη ρύθμιση για αναδρομικά του ύψους 900 εκ € που επιδίκασαν οι ίδιοι οι δικαστικοί στον εαυτό τους το 2006 (http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_economy_2_03/08/2007_236503 ). Μας πείθουν δυστυχώς και οι δικαστικοί (ή τουλάχιστον οι εκπρόσωποί τους), όπως οι πολιτικοί και πλήθος δημόσιων λειτουργών, ότι δεν έχουν καταλάβει τι μας έχει συμβεί και τι μας μέλλεται ακόμα.
-Ο φοροελεγκτικός μηχανισμός να αναδιαρθρωθεί ολοκληρωτικά και ριζικά. Στο Μνημόνιο, στο Άρθρο 2.4, προβλέπεται λεπτομερώς τι καλούμαστε να υλοποιήσουμε και πότε για τη μεταρρύθμιση του φορολογικού μηχανισμού (βλ. http://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/bcc26661-143b-4f2d-8916-0e0e66ba4c50/e-daneio-6.pdf). Έχουν υπάρξει κατά καιρούς πολλές και χρήσιμες προτάσεις για το θέμα. Ας καταλήξουμε σε μία (το καλύτερο είναι εχθρός του καλού) και με τεχνογνωσία από όπου επιλέξουμε, ας σχεδιάσουμε έναν μηχανισμό και μια νομοθεσία απλή, αξιόπιστη, διαφανή. Όσο για το πώς μπορεί να πραγματοποιηθεί, χρειάζεται συνεκτικό επιχειρησιακό σχέδιο που να ξεκινάει από μηδενική βάση. Το σχέδιο θα πρέπει να διατηρήσει από τα υπάρχοντα μόνο τα πολύ λίγα πρόσωπα και τις δομές που αξίζουν, η υλοποίησή του θα πρέπει να προβλέπει την συμμετοχή και του ιδιωτικού τομέα, ενώ μπορούμε να στοχεύσουμε στα πρώτα αποτελέσματα λόγου χάριν σε 6 μήνες από την έναρξη εφαρμογής του σχεδίου, με ευεργετικές επιπτώσεις τόσο στο οικονομικό επίπεδο όσο και στο αίσθημα δικαίου που τώρα είναι στο ναδίρ.
Το Μνημόνιο μάς θέτει αρκετούς επιπλέον στόχους, ενώ υπάρχουν κι άλλες μεταρρυθμίσεις που θα πρέπει να ξεκινήσουν και δεν αναφέρονται καν στο Μνημόνιο 2. Θέματα όπως η δομή του πολιτικού συστήματος, των ενόπλων δυνάμεων, των κρατικών ΜΜΕ, των σωμάτων ασφαλείας κλπ.
Από κάπου, όμως, πρέπει να αρχίσουμε. Ας είμαστε πρακτικοί, ας καταφέρουμε αυτούς τους δύο στόχους και μετά βλέπουμε…