Όσοι είδαν τη συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα χτες το βράδυ στον Στέλιο Κούλογλου (ΝΕΤ) δεν έχουν στο εξής τη δικαιολογία της σύγχυσης. Η σύγχυση καλλιεργείται από δημοσιολόγους που ισχυρίζονται ότι στις επόμενες εκλογές αντιπαρατίθενται μια κεντροδεξιά με πυρήνα τη ΝΔ και μια κεντροαριστερά με πυρήνα τον ΣΥΡΙΖΑ.

Ο κ. Τσίπρας επιβεβαίωσε αυτό που αποτελεί πάγια, κοινή και δημόσια παραδοχή του πολιτικού φορέα τον οποίο εκπροσωπεί: Δεν έχει καμιά σχέση με την κεντροαριστερά. Η φιλοδοξία του ΣΥΡΙΖΑ είναι να καλύψει το χώρο «από τα αριστερά της Αριστεράς ως τα αριστερά του ΠΑΣΟΚ». Σε αυτό το χώρο θέλουν να προσελκύσουν μια πλειοψηφία του εκλογικού σώματος. Όσο για το ίδιο το ΠΑΣΟΚ, σήμερα εκφράζει, «τα συμφέροντα της αστικής τάξης και της διαπλοκής».

Η εχθρότητα του κ. Τσίπρα προς την αστική τάξη είναι έκδηλη και απροκάλυπτη. Είναι εχθρότητα ταξική. Στις ερχόμενες εκλογές, η αστική τάξη θα ηττηθεί από την Αριστερά. Αυτή είναι η εκπεφρασμένη επιδίωξη του ΣΥΡΙΖΑ. Το αστικό σύστημα θα σαρωθεί. Τόσο η νέα τάξη που θα κυριαρχήσει επί της αστικής, όσο και το νέο σύστημα που θα αντικαταστήσει την αστική δημοκρατία αφήνονται στο ημίφως της ρητορικής ασάφειας.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ανήκει στο «Κόμμα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς», το οποίο συναθροίζει μικρά κομμουνιστικά κόμματα που κινούνται στο περιθώριο της πολιτικής ζωής των χωρών τους. Με αυτούς τους συμμάχους ο κ. Τσίπρας (εμφανίζεται να) πιστεύει ότι θα ανατρέψει το αστικό σύστημα της Ευρώπης. Βέβαια, το όπλο που θεωρεί ότι κρατά είναι η απειλή της ελληνικής χρεοκοπίας και εξόδου από το ευρώ. Ο ηγέτης του ΣΥΡΙΖΑ προτίθεται να συναντήσει τη Μέρκελ ζωσμένος με εκρηκτικά. (Τα εκρηκτικά είμαστε εμείς). Αν η Μέρκελ δεν απαρνηθεί τον καπιταλισμό, όπως ρητώς επιτάσσει το μανιφέστο του «Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς», η Ευρώπη θα γίνει παρανάλωμα. Αυτό (εμφανίζεται να) πιστεύει ο κ. Τσίπρας.

Συνεπώς, σύμφωνα με τον ηγέτη του ΣΥΡΙΖΑ, οι επικείμενες εκλογές στην Ελλάδα έχουν ένα διακύβευμα που υπερβαίνει κατά πολύ τη χώρα και τους πολίτες της. Το αποτέλεσμα των ελληνικών εκλογών, λέει ο κ. Τσίπρας «θα γίνει ο Δούρειος Ίππος μιας μεγάλης αλλαγής σε όλη την Ευρώπη». Ο κ. Τσίπρας ξεκίνησε τη Μεγάλη Πορεία για να ελευθερώσει τους «ευρωπαϊκούς λαούς». Στο μυαλό του, οι «ευρωπαϊκοί λαοί» θέλουν να απαλλαγούν από τον αστικό πολιτισμό και την αστική δημοκρατία. Από κάποια παρεξήγηση, όμως, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη θέλει όλο και περισσότερο να απαλλαγεί τα έξοδα σίτισης του υποψήφιου σωτήρα της. (Μάλλον η παρεξήγηση οφείλεται στο ότι η έννοια της κοινής γνώμης αποτελεί αστικό εφεύρημα).

Η απειλή του κ. Τσίπρα ότι θα ανατινάξει τη χώρα του καταμεσής στην αγορά της Ευρώπης, αφορά εξίσου τη Μέρκελ, τον Ολάντ και όλους τους υπόλοιπους (δημοκρατικά εκλεγμένους, αν θυμάμαι σωστά) ηγέτες των χωρών της Ε.Ε., που συμβαίνει όλοι τους να ηγούνται αστικών κομμάτων. Αντιστρέφοντας τους όρους, ο κ. Τσίπρας προτίθεται να πουλήσει στους ευρωπαίους αστούς το σκοινί με το οποίο θα κρεμαστούν. Αλλά η αντιστροφή αχρηστεύει το επιχείρημα. Ο κ. Τσίπρας θα πει στους υπόλοιπους ευρωπαίους ηγέτες ότι τους συμφέρει οικονομικά να προσχωρήσουν στους σοσιαλισμό, όπως τον αντιλαμβάνονται οι εναπομείναντες ευρωπαίοι κομμουνιστές. Δηλαδή, θα τους στοιχήσει λιγότερο να πεθάνουν παρά να ζήσουν.

Το πιθανότερο είναι ότι ο βομβιστής θα πεθάνει μονάχος, με τα εκρηκτικά του. Η Ευρώπη, ούτως ή άλλως, θα στρίψει προς μια κατεύθυνση λιγότερης δημοσιονομικής πειθαρχίας, αυτό είναι βέβαιο. Αλλά χωρίς εμάς. Για λόγους όχι τόσο οικονομικούς όσο πολιτικούς. Για την Ευρώπη, το κόστος υποχώρησης σε πολιτικό εκβιασμό είναι ασύγκριτο με το κόστος της ελληνικής αυτοχειρίας.

Όμως το προφανές φαίνεται αδιανόητο στους περισσότερους Έλληνες. Γεγονός που εξηγεί τη Μεγάλη Πορεία που ξεκινάμε, δεμένοι στη ζώνη του βομβιστή ή κρυμμένοι στην κοιλιά του Δούρειου Ίππου, έτοιμοι να πεταχτούμε και να κυνηγήσουμε τους (ευρωπαίους) αστούς.

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο www.protagon.gr στις 18/5/2012.

Τι σημαντικό προκύπτει, κατά τη γνώμη σας, μετά τις εκλογές της Κυριακής;
Συνέβη το απευκταίο. Η βαθιά οικονομική κρίση των δυόμισι χρόνων που μετεξελίχθηκε σε πολιτική, τώρα, μετά το εκλογικό αποτέλεσμα, κορυφώνεται με την αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης. Το μείγμα οικονομικής, πολιτικής και κυβερνητικής κρίσης είναι εκρηκτικό. Βρισκόμαστε κυριολεκτικά σε μια εθνική καμπή και σήμερα πρέπει να δώσουμε διαφορετικές απαντήσεις από εκείνες που δόθηκαν ιστορικά σε ανάλογες περιστάσεις, όπως το 1893 και το 1932. Με άλλα λόγια, χρειαζόμαστε ριζική υπέρβαση των κομματικών υπολογισμών, των πολιτικών σκοπιμοτήτων και του διχαστικού κλίματος και προσανατολισμό της πολιτικής και της κοινωνίας με βάση τα πραγματικά εθνικά ζητήματα.
Ποιο, κατά τη γνώμη σας, είναι το σημείο σύμπτωσης μεταξύ των αναγκών της χώρας και της εκφρασμένης λαϊκής θέλησης, ώστε να προχωρήσουν προς τα εμπρός οι εξελίξεις;
Τα εκλογικά μηνύματα είναι πολυεπίπεδα και εν μέρει αντιφατικά. Ο ελληνικός λαός θέλει να διατηρηθεί το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας και να διασφαλιστεί η παραμονή στο ευρώ, όμως ταυτόχρονα αναζητά μεγαλύτερες ανάσες και δικαιότερες επιλογές για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. Ταυτόχρονα, παρά τις περί του αντιθέτου ερμηνείες, δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως η πλειοψηφία του ελληνικού λαού δεν θέλει ν’ αποφύγει τη δύσκολη κι επώδυνη προσπάθεια, αλλά θέλει να την κάνει με συμπαραστάτη και συμμέτοχο ένα διαφανές και αποτελεσματικό πολιτικό σύστημα που, πρώτο απ’ όλους, θα τηρεί τους κοινούς κανόνες.
Για να μιλήσω πολιτικά, η ψήφος της 6ης Μαΐου δεν ήταν αποκλειστικά μια οργισμένη αντιμνημονιακή ψήφος. Ήταν, βεβαίως, μια έντονη αντίδραση στη βιοτική πίεση που προκαλεί το Μνημόνιο, αλλά κυρίως μια καταδίκη των βασικών πολιτικών συντελεστών της μεταπολιτευτικής χρεοκοπίας. Ο κόσμος για πρώτη φορά ψήφισε καταδικάζοντας πολιτικά την αρνητική όψη της μεταπολίτευσης.
Υπάρχουν πιθανότητες να σχηματιστεί κυβέρνηση ή βαδίζουμε ήδη σε νέες εκλογές;
Δεν θέλω να πιθανολογώ, ως σχολιαστής. Πιστεύω ότι υπάρχει, τόσο πολιτικά όσο και κοινοβουλευτικά, η δυνατότητα των φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων -Ν.Δ, ΠΑΣΟΚ και ΔΗΜΑΡ- να σχηματίσουν κυβέρνηση. Και κακώς διστάζουν και βάζουν, όσοι βάζουν, προαπαιτούμενα. Εν μέσω μιας τέτοιας κρίσης, το μόνο μη διαπραγματεύσιμο στοιχείο είναι η ευρωπαϊκή θέση της χώρας. Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να διαμορφωθεί ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα ανάταξης που θα περιλαμβάνει υπό διαπραγμάτευση χαλάρωση στους χρόνους προσαρμογής, ενίσχυση στο αναπτυξιακό σκέλος και, σε κάθε περίπτωση, αυστηρή προσήλωση στον πολιτικό, κρατικό και κοινωνικό αποπαρασιτισμό, με ταυτόχρονη αποφυγή των οριζόντιων μειώσεων σε μισθούς και συντάξεις. Μακάρι να μπορούσαν να ενταχθούν σ’ αυτό το πλαίσιο και άλλες πολιτικές δυνάμεις. Πέρα από αυτή τη βασική κατεύθυνση δεν υπάρχουν άλλοι όροι και προαπαιτούμενα. Ήδη, η χώρα κινείται χωρίς πηδάλιο σε αχαρτογράφητα νερά, με υψηλό βαθμό κινδύνου.
Ο ΣΥΡΙΖΑ προβάλλει ως ο αδιαμφισβήτητος νικητής των εκλογών και όλοι επιζητούν τη συμμετοχή του στα διάφορα σχήματα κυβερνητικής συνεργασίας. Πώς το κρίνετε αυτό;
Παρακολουθώ επί μια εβδομάδα την αγωνιώδη προσπάθεια των υπόλοιπων δυνάμεων να ενταχθεί ο ΣΥΡΙΖΑ στο φιλευρωπαϊκό τόξο διακυβέρνησης. Θεωρώ την αντίληψη αυτή αφελή, ανιστόρητη και πολιτικά επικίνδυνη. Παρά τις πρόσφατες λεκτικές ακροβασίες του κυρίου Τσίπρα, οι εξαγγελίες του ΣΥΡΙΖΑ, ειδικά για την ακύρωση του Μνημονίου, την καταγγελία της δανειακής σύμβασης και τη μη πληρωμή του «επαχθούς» χρέους, δεν είναι στοιχεία συμβατά με την παραμονή της χώρας στο Ευρώ. Οπότε ο κ. Τσίπρας ή δεν καταλαβαίνει ή τυχοδιωκτεί. Ουσιαστικά, ο ΣΥΡΙΖΑ εκφράζει την πιο βαθιά, άγρια, όσο και καθεστωτική νοοτροπία της μεταπολίτευσης. Δεν έχει σχέση με την υπεύθυνη Αριστερά της συμβολής στις κρίσιμες εθνικές στιγμές. Εκπροσωπεί την ιδεολογία των άκρατων δικαιωμάτων και των διαρκών διεκδικήσεων, χωρίς υποχρεώσεις και ευθύνες. Συνεχίζει με άλλη σημαία την πολιτική του κρατικού, συνδικαλιστικού και κοινωνικού παρασιτισμού της χρεοκοπημένης μεταπολίτευσης. Θα έλεγα ότι η πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα κράμα ακρισίας και μετωπικού τυχοδιωκτισμού. Όμως, η κατάσταση δεν επιτρέπει ούτε πολιτικά παιχνίδια ούτε επικίνδυνα πειράματα. Δεν έχουμε αυτήν την πολυτέλεια.
Παράλληλα με το μεγάλο πρόβλημα διακυβέρνησης της χώρας, προκύπτει εξίσου θέμα με την ανασύνθεση των πολιτικών και κομματικών δυνάμεων. Η μεταπολιτευτική κομματική γεωγραφία αλλάζει;
Οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές. Το πολιτικό σύστημα αλλάζει ριζικά και συμπαρασύρει τους παλιούς κομματικούς πρωταγωνιστές του. Κατά την άποψή μου, τίθεται θέμα ουσιαστικής επανίδρυσης χώρων και παρατάξεων, όχι απλώς εξωραϊσμού κάποιων παλιών κομμάτων. Χρειάζεται επανίδρυση παντού -ιδεολογικά, πολιτικά, οργανωτικά- με καθοριστική τη συμμετοχή του κόσμου που στηρίζει αυτές τις παρατάξεις.
Η δική σας πολιτική επανένταξη πλησιάζει;
Παραμένω σταθερά προσηλωμένος στην ανασυγκρότηση του κεντροαριστερού χώρου, προς μια υπεύθυνη και ριζοσπαστική κατεύθυνση. Από μηδενική βάση και με την ισότιμη συμμετοχή όλων των δυνάμεων, οργανωμένων και ανένταχτων. Και εκτιμώ ότι τώρα, περισσότερο από ποτέ, οι πρωτοβουλίες θα ενταθούν και θα πυκνώσουν προς αυτήν την κατεύθυνση.
Σας ανησυχεί το φαινόμενο της ανόδου της ακροδεξιάς στη χώρα μας;
Με ανησυχεί αλλά δεν με φοβίζει. Στην Ελλάδα, αυτά τα φαινόμενα τροφοδοτούνται περισσότερο από το κρατικό κενό στην ασφάλεια και την πρόνοια και την έλλειψη μεταναστευτικής πολιτικής, παρά από την ίδια την ελκυστικότητα των ακραίων ιδεολογιών. Στη χώρα μας δεν υπάρχουν ιστορική παράδοση και πολιτισμικό υπόβαθρο για την επώαση αυταρχικών και ολοκληρωτικών ιδεολογιών, ιδιαίτερα ακροδεξιάς κοπής. Τα αντισώματα δημοκρατίας, ανεκτικότητας και ανθρωπιάς είναι ισχυρά κι εξοβελίζουν τέτοια φαινόμενα. Αυτό δεν μας καλεί σε εφησυχασμό, αλλά σε επαγρύπνηση και κυρίως σε έμπρακτη αντιμετώπιση των κενών που εκμεταλλεύονται οι ακραίες αντιλήψεις. Επίσης, χρειάζεται η συστηματική αποκάλυψή τους στις νέες γενιές, όχι μόνο με το επιχείρημα για την καταστροφική και αντιανθρώπινη στάση τους, αλλά και με το θετικό παράδειγμα μιας βαθιά δημοκρατικής και διάφανης πολιτείας.

*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ στις 13/5/2012.

Πολλές φορές έχουμε επιχειρηματολογήσει ότι η χώρα μας (στην άκρη, ιστορικά και γεωγραφικά, του Δυτικού κόσμου) ήταν πιθανό να καταστεί ο αδύναμος κρίκος της κρίσης της Ευρωζώνης. Είναι, ως εκ τούτου, ερμηνεύσιμο να κινείται με τους πιο έντονους ρυθμούς στον αστερισμό της εθνικής αναδίπλωσης στον οποίο κινείται όλη η Ευρώπη υπό την κυριαρχία των συντηρητικών -όταν μάλιστα αυτή η εθνική αναδίπλωση ταιριάζει με το εθνικό επίσης σπορ της απόδοσης και των δικών μας ευθυνών στους άλλους ξένους.

Οι όποιες εθνικές δυνάμεις αναπροσαρμογής εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου απέμειναν, μετά την καταστροφική πενταετία Καραμανλή, ώστε αυτή η εθνική αναδίπλωση να μην προσλάβει τα χαρακτηριστικά πανικού, σπαταλήθηκαν την διετία Παπανδρέου.

Έκτοτε η χώρα μας δεν διαθέτει δυνάμεις ικανές να ανταποκριθούν στον παγκόσμιο και ευρωπαϊκό ανταγωνισμό. Μας μένει να προσδοκούμε έναν ούριο ευρωπαϊκό άνεμο για να επιχειρήσουμε (συν Αθηνά, δηλαδή) την έξοδο. Τέτοια ευκαιρία, αναθάρρησης έστω, μπορούσε να είναι η μεγάλη νίκη του Ολάντ ( η οποία νίκη είναι δυνατόν, αν και είναι πολύ δύσκολο, να σημάνει μια γενικότερη προοδευτική πολιτική στροφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά).

Όμως τα εθνικά γεγονότα είναι αντιφατικά και, ιδιαίτερα τώρα, δεν συγχρονίζονται με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Έτσι οι κατεστημένες δυνάμεις του δικομματισμού, κλεισμένες στο εθνικό καβούκι, βιώνουν το τέλος τους. Η προεκλογική τους εκστρατεία είχε ως στόχο να κόψουν το μοναδικό κλαδί στο οποίο μπορούσαν να κελαηδούν: τη συνεργασία. Με αρχιτενόρο τον ανεκδιήγητο Α. Σαμαρά παιζόταν μια απίστευτη κωμωδία καταγγελιών, μέχρι και ειδικά δικαστήρια, υπέρ της αυτοδυναμίας. Ακολούθησε εκόν άκων και ο Ε. Βενιζέλος με την πρωτιά. Μωραίνει κύριος …

Σε τέτοιες συνθήκες, οι παραδοσιακές δυνάμεις του «οίκαδε» είχαν ελεύθερο πεδίο.

Πολιτικά ενισχύθηκαν τα άκρα. Η στρατηγική της διαρκούς αλλά ελεγχόμενης έντασης που καλλιεργεί το ΚΚΕ παραμερίστηκε. Η “απόπειρα” της ανεξέλεγκτης έντασης του 2008 απέδωσε τώρα για το ΣΥΡΙΖΑ. Αλλά στην παραδίπλα όχθη έχει δημιουργηθεί το αντίβαρο της δικής του πορείας. Νομιμοποιήθηκε εκλογικά όχι η ήπια ακροδεξιά του Καρατζαφέρη, αλλά η ανεξέλεγκτη της Χρυσής Αυγής και του έξαλλου Καμμένου.

Κοινωνικά ενισχύθηκε το μέτωπο τον αγκιστρωμένων στο κράτος και το πελατειακό σύστημα δυνάμεων που δεν διστάζουν -υπό τη φρούδα ελπίδα να αναστήσουν το ευνοιοκρατικό με δανεικά καθεστώς τους- να αλλαξοπιστήσουν και να τεθούν υπό την πολιτική ηγεμονία ακόμη και φασιστικών δυνάμεων.

Ιδεολογικά, επίσης, νομιμοποιήθηκαν τα (προπολεμικά…) άκρα, κατά συστοιχία μάλιστα. Πρόσκληση προς τους επίσημους απολογητές του υπαρκτού σοσιαλισμού είχαμε να ακούσουμε λίγο πριν την πτώση του. Και στο κοινοβούλιο ναζιστές εισέρχονται ίσως για πρώτη φορά.

Πολλοί παρομοιάζουν -το ίδιο έκαναν και με τον Κ. Καραμανλή- τον Α. Τσίπρα με τον Α. Παπανδρέου. Υπάρχουν κάποιες ομοιότητες. Η βασική τους διαφορά είναι ότι ο πρώτος ηγείτο νέων, τότε, ανερχομένων δυνάμεων και τις οδήγησε (δυστυχώς) στο λιμάνι του πελατειακού κράτους. Ο Τσίπρας, και το σύστοιχό του ο Π. Καμμένος, ηγείται ενός τμήματος των ίδιων κατεστημένων και κατεστραμμένων πλέον κοινωνικών δυνάμεων της ασφάλειας στον κρατικό κορβανά και της εθνικής αναδίπλωσης. Πρόκειται για μια πρωτοφανή φάρσα αναπαλαίωσης του λαϊκισμού, των χειρότερων εκδοχών της απερχόμενης μεταπολίτευσης.

Η πολιτική είναι εδώ;

Όμως το εκλογικό αποτέλεσμα, τόσο αντιφατικό και χωρίς εύκολες αριθμητικές διεξόδους, απαιτεί διαχείριση σύμφωνα με τους συνταγματικούς κανόνες αλλά και την πολιτική δυναμική. Απαιτεί ομαλή διαχείριση.

Υπέρ του μνημονίου, με αποχρώσεις υπέρ αναδιαπραγμάτευσης,ψήφισε σαφώς 39-40% των πολιτών (περιλαμβανομένων και των φιλελεύθερων σχηματισμών).

Κατά με καταγγελία του μνημονίου 42- 44% (του 10% του Καμένου, του 7%της Χρυσής Αυγής και του 8,5% του ΚΚΕ που απαιτούν έξοδο από την ΕΕ, αθροιζόμενων).

Υπέρ της προσπάθειας επαναδιαπραγμάτευσης, με σεβασμό όμως των συμφωνιών και παραμονή στην Ευρωζώνη, ένα 9% (ΔΗΜΑΡ και Οικολόγοι).

Όπως λοιπόν είναι το εκλογικό αποτέλεσμα δεν υπάρχει, ούτε τυπικά, (δηλαδή συνταγματικά) ούτε ουσιαστικά, διακριτή πλειοψηφία. Επομένως, αν θέλουμε συνεννόηση χωρίς παραγνώριση της λαϊκής εντολής μόνο μια ενδιάμεση λύση θα μπορούσε να υπάρξει. Το κλειδί είναι η ΔΗΜΑΡ. Η τέταρτη εντολή.

Το πολιτικό της μέγεθος δεν είναι αμελητέο αλλά ούτε απειλητικό ένθεν κακείθεν. Το ιδεολογικό και κοινωνικό της στίγμα μετεωρίζεται περισσότερο ανάμεσα στον κόσμο που απέρχεται παρά στον αδύναμο που διστακτικά ανατέλλει. Πολιτικά βρίσκεται ανάμεσα στις δυνάμεις των πρώην μεγάλου και μικρού δικομματισμού. Είναι υπέρ της παραμονής στην Ευρωζώνη. Ενδιάμεση, και ίσως η μόνη που μπορεί να δοκιμαστεί, είναι η θέση της στο μνημόνιο.

Θα μπορούσε, λοιπόν, να υπάρξει μια κανονική κυβέρνηση που θα σχηματίσει ο Φ. Κουβέλης για κάπως περιορισμένο χρόνο. Να απολαμβάνει της εμπιστοσύνης των ΣΥΡΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ και ΝΔ χωρίς τη συμμετοχή τους στο Υπουργικό Συμβούλιο και να αναλάβει δύο βασικά καθήκοντα:

• Να επιχειρήσει αναδιαπραγμάτευση του μνημονίου με στόχο την απαγκίστρωση. Παράλληλα, και το κυριότερο, η χώρα να κυβερνάται και να εκπληρώνει τις διεθνείς υποχρεώσεις της. Είναι μια ενδιάμεση θέση, η σκληρή πραγματικότητα θα δείξει αν είναι και εφικτή, προσιτή στο εκλογικό αποτέλεσμα και στους τέσσερις κομματικούς σχηματισμούς.

• Συμφωνημένες αλλαγές στο πολιτικό σύστημα που κατά κανόνα προωθούσε και η Αριστερά. Όπως κατάργηση του μπόνους και μείωση του ποσοστού εισαγωγής στη Βουλή στο 2%, μείωση της χρηματοδότησης των κομμάτων στο 50%, νόμος περί ευθύνης υπουργών κλπ.

Η στελέχωση του Υπουργικού Συμβουλίου μπορεί να γίνει με προσωπικότητες, μη βουλευτές, από όλο το φάσμα των συμμετεχόντων στην κυβέρνηση κομμάτων, με ευθύνη του Φ. Κουβέλη.

Θεωρώ ότι είναι υποκριτική η τοποθέτηση των δύο του δικομματισμού ότι θα δώσουν ψήφο εμπιστοσύνης σε κυβέρνηση καταγγελίας του μνημονίου. Τέτοια εντολή δεν έχουν. Αντίθετα, με αρκετή σαφήνεια τοποθετήθηκαν υπέρ κάποιου τύπου διαπραγμάτευσης. Και αυτή τους η υποχώρηση θα ήταν συγγνωστή.

Θα δεχθεί ο Τσίπρας; Κατά τη γνώμη μου τον βολεύει.

Αν πράγματι εννοεί όσα λέει, θα έχει το χρόνο να σχεδιάσει την πολιτική του και να επανέλθει πιο έτοιμος και πιο πειστικός. Άλλωστε 17% πήρε. Μπορεί για την Αριστερά να είναι μυθώδες νούμερο, αλλά αφορά το 1/6 των ψήφων.

Αν πάλι δεν τα εννοεί, θα έχει τη δυνατότητα να αναδιπλωθεί και να προετοιμαστεί καλύτερα για μια ισχυρή θέση, ίσως ως αξιωματική αντιπολίτευση.

Ανάλογα πλεονεκτήματα (και μειονεκτήματα) ισχύουν και για τις άλλες πολιτικές δυνάμεις.

Το κυριότερο είναι ότι θα υπάρξει χρόνος νηφαλιότητας για να σχεδιαστούν συγκλίσεις, να δημιουργηθούν νέες πολιτικές πρωτοβουλίες και ομαλή κατά το δυνατόν πορεία των εξελίξεων.

Εκτιμώντας τη βουή των επερχομένων γεγονότων και τα ιστορικά ανάλογα της χώρας μας πιστεύω ότι δεν θα υπάρξει συνεννόηση και θα πάμε σε νέες εκλογές. Τώρα δυστυχώς παρακολουθούμε ασκήσεις για το ποιος θα φορτωθεί την ευθύνη των εκλογών.

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο www.metarithmisi.gr στις 10/5/2012.

Κάθε φορά που βρίσκομαι με ανθρώπους μεγάλης ηλικίας οι οποίοι έχουν ζήσει ιστορικές στιγμές της χώρας, εντυπωσιάζομαι από τον τρόπο με τον οποίο μιλούν. Οχι, δεν είναι η πατίνα του χρόνου που με κάνει να νιώθω έτσι. Νιώθω απλώς πόσο «λίγοι» είμαστε όσοι υποτίθεται ότι έχουμε μια άποψη ή ένα ρόλο στα δημόσια πράγματα της χώρας. «Λίγοι» και βουτυρομπεμπέδες θα έλεγα, μάλιστα.
Ξέρετε, ας πούμε, τι μου κάνει τεράστια εντύπωση; Ο τρόμος με τον οποίον εκφράζονται οι παλιοί, βασανισμένοι αριστεροί για τις ακρότητες και τις υπερβολές του πολιτικού λόγου των σημερινών εκφραστών της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Δεν είναι θέμα τρόπων ή θέμα ηλικίας, όπως θα έσπευδε να πει κάποιο κυνικό παιδί της σημερινής ακραίας Αριστεράς. Είναι το γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν μαζέψει πτώματα από τους δρόμους της Αθήνας, έχουν δει τη χώρα να γλιστράει με φόρα στον κατήφορο μιας αβυσσαλέας εμφύλιας σύρραξης και ξέρουν τι θα πει πείνα και δυστυχία.
Δεν είναι, όμως, μόνο οι παλιοί αριστεροί που έμειναν πιστοί στις αρχές τους, αλλά δεν μπέρδεψαν ποτέ τον χουλιγκανισμό με τους αγώνες. Στο κάτω κάτω, εκείνοι σίγουρα δεν ήταν τζάμπα μάγκες γιατί κάθε φράση και πράξη είχε μεγάλο προσωπικό κόστος, δεν ήταν απλώς μία ακόμη προκλητική ατάκα για το δελτίο ειδήσεων.
Είναι και η άλλη πλευρά, οι άνθρωποι που ζουν ακόμη, παλιοί συντηρητικοί ή κεντρώοι. Προφανώς και η δική τους γενιά τα έκανε θάλασσα, δεν θα είχαμε φτάσει αλλιώς στο 1965 και τη δικτατορία. Είχαν όμως και έχουν μια αίσθηση ευθύνης απέναντι στη χώρα, γνωρίζουν τα όρια του παιχνιδιού και τα σέβονται. Την κρίσιμη ώρα ξέρουν να μαζεύονται σε ένα τραπέζι και να βάζουν στην άκρη τις διαφορές τους. Οταν πρέπει, αποφασίζουν να πουν ή να κάνουν το μη δημοφιλές, γιατί έτσι… πρέπει. Τους ακούς να μιλούν για τον «Τόπο» και νιώθεις ότι αναφέρονται σε κάτι πάνω απ’ όλους μας.
Δυστυχώς, τέτοια αίσθηση ευθύνης δεν συναντάει κανείς συχνά ούτε από τη μια ούτε από την άλλη πλευρά της όχθης. Μα, μήπως είναι τυχαίο ότι φτάσαμε εδώ που είμαστε, με πολιτικούς οι οποίοι μπέρδευαν τον χαβαλέ με τη διοίκηση, με επιχειρηματίες τους οποίους το μόνο που ένοιαζε ήταν πώς θα κλέψουν το κράτος και πώς θα κάνουν τα ρουσφέτια τους; Αυτοί έδωσαν το δικαίωμα στην αμφισβήτηση του ελληνικού αστικού καθεστώτος. Χειρότεροι δε όλων υπήρξαν μερικοί-μερικοί, οι οποίοι στο όνομα κάποιου μεγάλου ηγέτη του παρελθόντος, νομιμοποίησαν τον νεοπλουτισμό και την ίντριγκα εις βάρος των κανόνων και του οράματος. Ετσι, λοιπόν, πάμε σε μια σύγκρουση της χουλιγκανικής παράταξης του εθνικιστικού λαϊκισμού με τη χουλιγκανική ηγέτιδα τάξη της χώρας και όποιος χάσει. Εκτός κι αν οι σημερινοί πενηντάρηδες και εξηντάρηδες αρχίσουν, έστω και την ύστατη στιγμή, να σκέπτονται και λίγο τον «Τόπο», αντί τον εαυτούλη τους και την πάρτη τους, που λέει κι ο λαός.

*Ο Αλέξης Παπαχελάς είναι δημοσιογράφος.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ στις 9/5/2012.

Στις εκλογές της Κυριακής έγιναν μαζικές μετατοπίσεις ψηφοφόρων. Είναι κάτι που έχει συμβεί πολλές φορές στην πολιτική μας ιστορία: απότομες, πολυπληθείς, διαταξικές μετακινήσεις ψηφοφόρων από ένα κόμμα σ’ ένα άλλο, από έναν πολιτικό χώρο σ’ έναν άλλο.
Προφανώς, για τις μετακινήσεις αυτές παίζουν ρόλο και οι συγκυρίες και τα πρόσωπα. Συνήθως όμως, αιτία είναι οι κοινωνικές μεταβολές, η αλλαγή των ταξικών διαστρωματώσεων και συσχετισμών.
Η χώρα μας, μια χώρα που παραγωγικά και θεσμικά απέχει από τις προδιαγραφές των ανεπτυγμένων χωρών της Ευρώπης, στήριξε την (όποια) ανάπτυξή της και τη διανομή των (όποιων) ωφελειών της στο μοντέλο της κοινωνικής κινητικότητας. Κι αυτό έγινε συστηματικά, όχι μόνον από τη Μεταπολίτευση και μετά, αλλά ήδη από τα μέσα του ΄50 .
Το μοντέλο της κοινωνικής κινητικότητας έχει τρεις πυλώνες:
1. Εύκολη και ταχεία αύξηση εισοδήματος από έγγεια/ακίνητη περιουσία (αντιπαροχή, ευρωπαϊκές ενισχύσεις σε αγροτικές ιδιοκτησίες, φούσκα ακινήτων κλπ).
Αυτές οι εισοδηματικές αυξήσεις οδηγούσαν συχνά σε «επανεπένδυση» , με στόχο και αποτέλεσμα την αλλαγή κοινωνικής κατηγορίας.
Η διάτρηση των κοινωνικών στεγανών, μέσω της εισοδηματικής ανέλιξης, δημιούργησε ευμετάβλητες κοινωνικές κατηγορίες, που άλλοτε λειτουργούσαν ως συγκροτημένες κοινωνικές δυνάμεις και άλλοτε ως συμπληρώματα σε ευρύτερα , ασαφή και ιστορικά μεταβαλλόμενα κοινωνικά σύνολα.
2. Η επί μια 40ετία μαζική πρόσβαση των παιδιών από ασθενείς κοινωνικές τάξεις στην Ανώτατη Παιδεία ενδυνάμωσε ποσοτικά και ποιοτικά το φαινόμενο της κοινωνικής κινητικότητας (π.χ. το παιδί του αγρότη γινόταν γιατρός κλπ), με αποτέλεσμα όχι μόνο τη μεγέθυνση των μεσαίων στρωμάτων, αλλά και την έντονη επιρροή τους στη διαδικασία λήψης πολιτικών και κοινωνικών αποφάσεων.
Σταδιακά, δημιουργήθηκε πληθωρισμός επιστημονικών κατηγοριών. Η ελληνική οικονομία ήταν αδύνατον να τους απορροφήσει. Η κοινωνική κινητικότητα άρχισε να πνίγεται εν τη γενέσει της.
Πολιτικές αποφάσεις επανασχεδιασμού της Παιδείας και της Οικονομίας θα μπορούσαν να λειτουργήσουν εκτονωτικά. Ωστόσο, δυστυχώς είτε δεν έγιναν ποτέ, είτε άργησαν απελπιστικά…
3. Ο εκδημοκρατισμός της πολιτικής ζωής μετά το ’74 και η ισχυροποίηση/μαζικοποίηση (τουλάχιστον για μεγάλο χρονικό διάστημα) κομμάτων, παρατάξεων και συνδικάτων επέφερε ενισχυτικές αλλαγές στη διαδικασία της κοινωνικής κινητικότητας.
Η πολιτική έκφραση αυτής της κατάστασης ήταν «μεγάλες παρατάξεις με πολυσυλλεκτικότητα στο λόγο και πελατειακά δίκτυα στην πράξη». Αυτή η πολιτική πρακτική έγινε τελικά συνώνυμη της έλλειψης σχεδίου, της πολιτικής αμετροέπειας και της διαφθοράς.
Και οι τρεις πυλώνες κλονίστηκαν συθέμελα με την κρίση του ’10.
Τα μικροαστικά και μεσοαστικά στρώματα εμφανίζουν, όπως είπαμε, κοινωνική ώσμωση και συνακόλουθα παραπλήσιες πολιτικές και εκλογικές συμπεριφορές και κινούνται συνήθως με τρόπο παράλληλο, δημιουργώντας τα «μεγάλα κοινωνικά ρεύματα» του Καραμανλή, της Αλλαγής, της Κάθαρσης, του Εκσυγχρονισμού, της Επανίδρυσης του κράτους, του «λεφτά υπάρχουν» και του «αντιμνημονίου».
Σήμερα, συμπιεζόμενα προς τα κάτω λόγω της κρίσης αναπολούν το ένδοξο παρελθόν. Η απώλεια της προοπτικής για κοινωνική ανέλιξη πυροδοτεί μια συνολική αμφισβήτηση, μια «αντισυστημική κριτική» που προς το παρόν διηθείται σε αριστερά φίλτρα, καθώς η ενίσχυση των ακροδεξιών σχημάτων εντοπίζεται κυρίως (αλλά όχι αποκλειστικά) σε χαμηλά εισοδηματικά και μορφωτικά στρώματα.
Η ιστορική εμπειρία έχει δείξει πως σε συνθήκες παρατεταμένης κρίσης τα μικροαστικά και μεσοαστικά στρώματα εμφανίζουν τάσεις ανυπομονησίας. Επιζητούν όσο τίποτε άλλο ένα σταθερό πλαίσιο. Επιδιώκουν μια γρήγορη και δραστική πολιτική λύση οιουδήποτε χρώματος. Είναι συνήθως οι εποχές στις οποίες η συλλογική φαντασίωση αυτών των στρωμάτων βαπτίζεται προοπτική του έθνους συνολικά. Η χώρα μας δεν είναι μακριά από εκεί- όμως δεν έχει φτάσει ακόμα….
Η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ εξέθρεψαν όλα αυτά τα φαινόμενα με αντάλλαγμα την ίππευσή τους. Σήμερα άλλοι διεκδικούν να γίνουν «ιππείς στη θέση του ιππέα»: προγραμματική ασάφεια, αμετροέπεια, κλείσιμο του ματιού σε φαντασιώσεις, επικοινωνιακό παιχνίδι χωρίς συναίσθηση της διεθνούς εικόνας της χώρας –όλα για να νιώσουν όλοι ευχαριστημένοι…
Οι εκλογές της Κυριακής αποτελούν το σημείο μιας στιγμιαίας πολιτικής ισορροπίας. Νέες μεταβολές και μετακινήσεις, νέοι συσχετισμοί, νέα πρόσωπα θα αναφανούν στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα. Ούτε η οριστική έκλειψη των δύο τέως μεγάλων ούτε ο επαναπατρισμός ψηφοφόρων πρέπει να αποκλείεται.
Οι εκλογές σήμαναν για πολλούς την κάθαρση από απόψεις και πρόσωπα που ανήκουν σε άλλη εποχή. Ίσως να είναι έτσι. Σίγουρα όμως δεν έφεραν τη λύτρωση στο δράμα που ζούμε εδώ και δύο χρόνια .
Κι όμως, μέσα σε όλο αυτό το πανδαιμόνιο, υπάρχουν ακόμη κενοί χώροι: η αξιόπιστη υπεράσπιση του εγχειρήματος για μια σύγχρονη, ευρωπαϊκή Ελλάδα, που έχει δικό της σχέδιο για το που θα τοποθετηθεί στο νέο ευρωπαϊκό οικοδόμημα και ξεκάθαρες συμμαχίες, δεν κατέβηκε στις εκλογές της περασμένης Κυριακής…

Μέσα σ’ αυτό το σεισμικό τοπίο άλλαξε η ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Δουλειές χάθηκαν , εισοδήματα μειώθηκαν , η ανασφάλεια έχει κουρνιάσει στο μυαλό τους.

Ο θυμός ακολούθησε. Φυσιολογικά. Αποδέκτης ήταν σχεδόν αποκλειστικά οι πολιτικοί. Βρισιές, απειλές, γιαούρτια, ξύλο. Πραγματικοί αγανακτισμένοι και στημένοι αγανακτισμένοι-όσοι αισθάνθηκαν «προδομένοι» από αυτούς που μέχρι χτες ψήφιζαν, στο πλαίσιο του γνωστού «νταραβεριού».
Ενας πρωθυπουργός αναγκάστηκε να φύγει, ένας άλλος ήρθε, προσφέροντας μια εκτόνωση.

Και τώρα όλοι μπροστά στις κάλπες. Και στα δύσκολα. Ψηφίζουμε με το μυαλό ή με το συναίσθημα; Εν θερμώ ή στην ψύχρα; Για το χτές ή για το σήμερα και το αύριο;

Όποιο κι αν είναι το κριτήριο, τη Δευτέρα το πρωί πρέπει να έχει δοθεί κάποια λύση. Διότι αν βρεθούμε σε μεγαλύτερο αδιέξοδο (υπάρχουν και στις δημοκρατίες αδιέξοδα), θα δικαιωθούν όσοι έλεγαν – μεταξύ τους και η αφεντιά μου- ότι οι εκλογές αυτές ήταν λάθος. Μακάρι να ‘ρθουν αλλιώς τα πράγματα, τι να την κάνεις τέτοια δικαίωση;

Αλλά για να συμβεί αυτό, η χώρα πρέπει να βρεί κυβέρνηση. Οι ψηφοφόροι, όλοι εμείς, πρέπει αποφασίσουν καθαρά ποιούς θέλουν να τους κυβερνήσουν. Θέλουν συνεργασία; Να την επιβάλουν.

Θέλουν την «κλασική» λύση, την πιο εφικτή, δηλαδή τη συνεργασία ΝΔ και ΠΑΣΟΚ; Πρέπει να ξέρουν ότι αυτή θα είναι αδύνατη αν τα ποσοστά τους αθροιστικά είναι κάτω από το 50%. Για ευνόητους λόγους.

Θέλουν να κυβερνήσει η Αριστερά; Να δώσει πάνω από 50% στα τρία κόμματά της, ώστε να τα υποχρεώσει να αναλάβουν ευθύνες, αντί να επιδίδονται μόνο στη συνήθη καταγγελιολογία. Για να δούμε τότε, όταν θα ΄ρθουν αντιμέτωπα με την σκληρή πραγματικότητα, πόσα απίδια πιάνει ο σάκος.

Το χειρότερο θα ήταν οι ψηφοφόροι να δώσουν μια μεσοβέζικη λύση, όπως αυτή που περιγράφουν οι δημοσκόποι. Ακριβέστερα, δεν θα είναι λύση, θα είναι αδιέξοδο. Που θα πρέπει να αρθεί με νέες εκλογές και πάει λέγοντας.

Το τίμημα μπορεί να είναι βαρύ. Η όποια σταθεροποίηση της οικονομίας θα πάει στράφι και μπορεί να γυρίσουμε πίσω. Ηδη μεγάλοι κλάδοι της οικονομικής ζωής με χιλιάδες εργαζόμενους(ακόμη) βρίσκονται στο κόκκινο και περιμένουν κάποιο φως από τις εκλογές. Τυχόν παράταση της αβεβαιότητας και αδυναμία να ληφθούν αποφάσεις θα οδηγήσει σε τραγικά αποτελέσματα. Ναι, υπάρχουν και χειρότερα. Είναι ο συνολικός καταποντισμός. Και δεν πρέπει να κρύβουμε τον κίνδυνο.

Υπάρχουν πολλά κριτήρια για να ψηφίσει κανείς. Ο καθένας θα βρεί το δικό του. Προσωπικά φοβάμαι περισσότερο τους τυχοδιώκτες και μένω μακριά τους.

*Ο Γιώργος Καρελιάς είναι δημοσιογράφος.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο www.protagon.gr στις 3/5/2012.

Στις εκλογές θα μιλήσει ο λαός. Και ό,τι πει θα γίνει. Πίσω από την κουρτίνα, καθένας είναι μόνος με τη συνείδησή του και τον βαθύτερο εαυτό του, ελεύθερος να αποκαλύψει χωρίς δισταγμό αυτό που είναι.

Η έκπληξη της προεκλογικής περιόδου είναι η θεαματική εισβολή στο προσκήνιο της Aκροδεξιάς. Δεν αρκεί η κρίση, η φτώχεια, η αβεβαιότητα για το μέλλον, η παρακμή του κέντρου της Αθήνας, το αδιέξοδο στο μεταναστευτικό, για να δικαιολογήσουν το μίσος ως ιδεολογία, τον ρατσισμό και τον φασισμό. Χρειάζεται κάτι περισσότερο, κάτι άλλο, πέρα από το θυμό και την απόγνωση, για να πάρει κάποιος έναν τέτοιο δρόμο.

Η είδηση που αποκάλυψε η εφημερίδα «Εθνος» είναι συγκλονιστική: Ακροδεξιός ηγέτης εμφανίζεται συνιδιοκτήτης ροζ ξενοδοχείου, που απασχολεί και αλλοδαπούς. Η συμμετοχή του στο «New Dream», στην πλατεία Αττικής, αποκαλύπτει την υποκρισία της Ακροδεξιάς σε όλα τα επίπεδα: Πατρίς-θρησκεία-οικογένεια και την ίδια ώρα εκμετάλλευση αλλοδαπών, απασχόληση ιερόδουλων, κερδοσκοπία πάνω στα απωθημένα καταπιεσμένων συζύγων. Πίσω του στοιβάζονται ακριβώς αυτοί: Ψευτοπατριώτες, επαγγελματίες της ηθικολογίας, συμπλεγματικοί που φουσκώνουν κυνηγώντας τους πιο αδύναμους, χούλιγκανς που θεωρητικοποιούν τον φανατισμό τους, εχθροί της δημοκρατίας και της ανοχής, που επικαλούνται τη δημοκρατία και την ανοχή για να κατοχυρώσουν το δικαίωμά τους να υπάρχουν ως πολιτική οργάνωση.

Και ακόμη πιο πίσω υπάρχει ένα κομμάτι του λαού, που βρίζει -δίκαια- το πολιτικό σύστημα, καταριέται -δίκαια- το κατάντημά του, απελπίζεται -δίκαια- μπροστά σε ένα μέλλον που διαγράφεται ζοφερό και αποφασίζει -δυστυχώς- να ταυτιστεί με ό,τι σκοτεινότερο έχει παραχθεί στην ιστορία της ανθρωπότητας. Αλλά για να φτάσει ως εκεί κανείς, πρέπει και να μην τον τρομάζει το είδωλό του σ’ αυτόν τον καθρέφτη. Πρέπει να είναι συμφιλιωμένος με την κακία, το μίσος, τον φανατισμό, τον ανορθολογισμό και τα πιο άγρια ανθρώπινα ένστικτα.

Στην κατοχή θα ήταν μαυραγορίτης, στα χρόνια της εκδικητικής δεξιάς, καταδότης, στη χούντα, βασανιστής και στον καιρό του μνημονίου, αυτό που είναι σήμερα.

Έτσι, τη Δευτέρα το πρωί θα γίνει και ένας άλλος απολογισμός: Δεν θα μάθουμε μόνο αν υπάρχει δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης και τι είδους θα είναι αυτή, θα μάθουμε περισσότερα για το ποιοι είμαστε.

Κάποιος πολίτης χάνει το φως του ξαφνικά και η πάθησή του απλώνεται σαν επιδημία στην πόλη, γιατί μεταδίδεται σε όποιον έρχεται σε επαφή μαζί του. Οι τυφλοί γίνονται όλο και περισσότεροι, κανείς δεν θέλει να τους βοηθήσει για να μην κολλήσει, απομονώνονται και σταδιακά περιέρχονται σε κτηνώδη κατάσταση. Δεν είμαστε πολύ μακριά από την αλληγορία του Ζοζέ Σαραμάγκου.

*Η Αγγελική Σπανού είναι δημοσιογράφος.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο www.metarithmisi.gr την 1/5/2012.